Έτσι θα είναι η ζωή μας στο μέλλον

Πέντε τεχνολογίες που θα αλλάξουν δραματικά τον κόσμο, όπως τον ξέρουμε σήμερα, έρχονται στην επόμενη πενταετία. Προετοιμαστείτε...

Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον

• Μια από τις μεγαλύτερες επιθυμίες του ανθρώπου διαχρονικά ήταν η δυνατότητα να προβλέψει το μέλλον. Στην ανάγκη αυτή βασίστηκαν οι θρησκείες, διάφοροι απατεώνες με... κληρονομικό χάρισμα, οι αστρολόγοι, τα μέντιουμ, συγγραφείς, όπως ο Τζωρτζ Όργουελ, αλλά και καλλιτέχνες, όπως ο David Bowie. Με λιγότερο κατανοητά κίνητρα από όλους τους προηγούμενους, λίγο πριν το τέλος του χρόνου, η IBM, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας διεθνώς, έδωσε στη δημοσιότητα μία λίστα με πέντε καινοτόμες εφευρέσεις που θα αλλάξουν τον τρόπο ζωής μας, όπως τον γνωρίζουμε μέχρι σήμερα. Η λίστα παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον για τους techno - freaks, προκαλεί απορία στον πολύ κόσμο και δίνει λαβές για σενάρια στους συνωμοσιολογους.

• Πρώτη στη λίστα είναι η ευρεία διάδοση της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας. Φθηνά πάνελς θα τυπώνονται οπουδήποτε. Από στέγες, παράθυρα, κινητά τηλέφωνα, αυτοκίνητα και ρούχα, μέχρι τα χρώματα, την άσφαλτο και τα πεζοδρόμια. Θα δώσει τη δυνατότητα ενεργειακής επάρκειας σε όλο τον κόσμο (ή τουλάχιστον σε όσους μπορούν να έχουν πρόσβαση στη νέα και φθηνή τεχνολογία), θα μειώσει τις εκπομπές CO2 και θα μειώσει την εξάρτηση των οικονομιών μας από τις γνωστές μορφές ενέργειας.

• Η δεύτερη στη λίστα τεχνολογία είναι πιο "εξωτική". Κάθε άνθρωπος θα έχει μια γενετική "κρυστάλλινη σφαίρα", που θα βασίζεται στο DNA του και θα δίνει τη δυνατότητα να προβλέπει την εξέλιξη της υγείας του. Θα είναι επίσης φθηνή και θα δίνει τη δυνατότητα πρόληψης για αποφυγή γνωστών ασθενειών, αυξάνοντας πιθανόν το προσδόκιμο ζωής και δημιουργώντας νέα ερωτήματα σχετικά με τον υπερπληθυσμό.

• Πιο κατανοητή είναι η τρίτη στη σειρά τεχνολογία που θα επιτρέπει στους χρήστες του διαδικτύου να "σερφάρουν" χρησιμοποιώντας τη φωνή τους, για να δίνουν εντολές στους υπολογιστές. Πρόκειται για μια τεχνολογία υπαρκτή ακόμη και σήμερα, που απλά αναμένεται να βελτιωθεί, μειώνοντας το κόστος εξοπλισμού για Η/Υ και δίνοντας πρόσβαση σε πολύ περισσότερο κόσμο που δε γνωρίζει να γράφει και δυστυχώς αποτελεί πλειοψηφία σε αρκετά μέρη του πλανήτη.

Βγαλμένη από low budget ταινία science fiction είναι η επόμενη τεχνολογία που αφορά τους προσωπικούς βοηθούς για τα ψώνια. Το όνομα ξεγελώ, αλλά πρόκειται για ηλεκτρονικούς πωλητές, που θα δίνουν τη δυνατότητα στους πελάτες να ψωνίζουν, χωρίς να χρειάζεται να δοκιμάσουν όλα τα ρούχα ή να αμφιβάλουν για το αν τους ταιριάζουν, καθώς θα μπορούν να βλέπουν ψηφιακές αναπαραστάσεις του εαυτού τους. Οι χιλιάδες χαμένες θέσεις εργασίας είναι ένα από τα πιο προφανή συμπεράσματα.

Η τελευταία αλλά ενδεχομένως και πιο αμφιλεγόμενη τεχνολογία αφορά την επέκταση "φυσικής μνήμης" του ανθρώπου. Φορητές συσκευές θα αποθηκεύουν δεδομένα που μας είναι χρήσιμα και έτσι δε θα ξεχνάμε τίποτα. Μικρόφωνα, κάμερες και scanners θα καταγράφουν κάθε μας κίνηση, απλοποιώντας (όπως λέει η IBM) την καθημερινότητά μας. Ο αντίλογος είναι προφανής.
http://www.capital.gr/articles.asp?showlist=0&catid=14&id=643930&expand=1

Έχει τον έλεγχο του... ΑΙDS

«Οποιοσδήποτε μπορεί να γίνει ήρωας», πιστεύει η Μέμορι Φίρι. Κι έχει δίκιο. Ζωντανό παράδειγμα, άλλωστε, αποτελεί η ίδια.

Μικροσκοπική με πελώρια μάτια μοιάζει με μαθήτρια, καθώς κάθεται σε μια αίθουσα του «Royal Αlbert Ηall» για να μιλήσει στην «Ιντιπέντεντ». Κατάγεται από τη Ζάμπια, όπoυ έπεσε θύμα βιασμού σε ηλικία εννέα ετών. Και σήμερα, στα είκοσί της, είναι από τις μαχητικότερες ακτιβίστριες κατά του ΑΙDS. Με την ιδιότητα αυτή, μίλησε την περασμένη εβδομάδα ενώπιον 4.000 ανθρώπων στο Λονδίνο.

Πριν από έντεκα χρόνια, η Μέμορι και η 14χρονη αδελφή της δέχθηκαν την πρόταση ενός οδηγού φορτηγού να τις οδηγήσει στο σπίτι τους, ύστερα από επίσκεψη σε νοσοκομείο της Ζάμπιας. Αφού άφησε την αδελφή της στο σπίτι, ο οδηγός βίασε την εννιάχρονη Μέμορι. Την ίδια χρονιά πέθανε η μητέρα της, ενώ ο πατέρας της είχε πεθάνει δύο χρόνια νωρίτερα. Τα αγόρια πήγαν να ζήσουν με τη γιαγιά και εκείνη την έστειλαν σε μια θεία. Όταν ήταν 13 χρόνων, η θεία της την έστειλε σε ένα ορφανοτροφείο έξω από την πρωτεύουσα. Κάθε κορίτσι που φτάνει στο ορφανοτροφείο υποβάλλεται σε ιατρικό έλεγχο. Κι έτσι οι καλόγριες που το διευθύνουν διαπίστωσαν ότι η Μέμορι ήταν φορέας του ΑΙDS. Οι καλόγριες κλείστηκαν σε ένα δωμάτιο. Αλλά μια άλλη κοπέλα άκουσε τη συζήτηση. Και σύντομα γράφτηκε το πρώτο σύνθημα στους τοίχους: «Η Μέμορι Φίρι έχει ΑΙDS».

• Τα άλλα κορίτσια αρνήθηκαν να ξαναπαίξουν μαζί της. Δεν ήθελαν ούτε να τρώνε στο ίδιο δωμάτιο. «Πήγα να δω την επικεφαλής, μια Ιταλίδα που λεγόταν Αδελφή Μαρία, η οποία με έστειλε να δω έναν σύμβουλο. Εκείνος άρχισε να μου δίνει πληροφορίες για το ΑΙDS. Στην αρχή δεν καταλάβαινα... Ήταν η χειρότερη στιγμή της ζωής μου».

• Η Μέμορι, μαζί με την Αδελφή Μαρία, αποφάσισαν τότε να καλέσουν τα άλλα κορίτσια και να τους πούν την αλήθεια. Εκείνα άκουγαν και έκλαιγαν. «Μέχρι τότε νόμιζαν ότι για να προσβληθείς από τον ιό πρέπει να είσαι πόρνη. Η ατμόσφαιρα άλλαξε. Όλοι έγιναν καλοί μαζί μου».

• Οι σύμβουλοι του ορφανοτροφείου εντυπωσιάστηκαν από τον τρόπο που χειρίστηκε την κατάσταση και φρόντισαν να περάσει από εκπαίδευση, ώστε να γίνει κι εκείνη σύμβουλος για το ΑΙDS. Παράλληλα άρχισε να παίρνει φάρμακα και η κατάστασή της να βελτιώνεται.

«Άμα λες “θα πεθάνω σύντομα”, τότε θα πεθάνεις. Αν όμως λες “θα γνωρίσω τα παιδιά των παιδιών μου”, τότε έχεις τον έλεγχο», λέει η 20χρονη Μέμορι.

Σήμερα στη χώρα της θεωρείται ηρωίδα. Έχει γίνει αφίσα σε σχολεία, κλινικές, νοσοκομεία και έχει μιλήσει σε διεθνή συνέδρια στη Νότια Αφρική, το Μαλάουι, τη Νιγηρία και τη Νέα Υόρκη. «Αισθάνομαι υπερήφανη», τονίζει. «Όταν πεθάνω, θα ξέρω πως έκανα ό,τι μπορούσα».
http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&artid=4493408&ct=2

...το φάντασμα της νεολαίας...

(από τον Καλαϊτζή)
Του Ρούσσου Βρανά

Ένα φάντασμα...
... πλανιέται πάνω από την Ευρώπη: το φάντασμα της νεολαίας. Όμως σε άλλες χώρες αυτό το φάντασμα ξυπνάει απειλητικό και σε άλλες παραμένει κοιμισμένο. Τι είναι αυτό που το ξυπνάει; Οι κοινωνικές ανισότητες, λένε συγγραφείς και κοινωνιολόγοι που ασχολήθηκαν με αυτό.

Η αυτονομία...
... που διεκδικούν σήμερα οι νέοι φαίνεται πως έχει να κάνει με ένα χάσμα που βαθαίνει ολοένα και περισσότερο ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες. «Στις χώρες του Βορρά, αυτή η αυτονομία στηρίζεται σε αποτελεσματικές δημόσιες πολιτικές», λέει ο κοινωνιολόγος Ολιβιέ Γκαλάν.

• «Στη Δανία, οι φοιτητές έχουν το δικαίωμα υποτροφίας άνευ όρων από τα 18 τους χρόνια.

• Στην Ιταλία, όπου οι κοινωνικές ενισχύσεις προς τη νεολαία είναι μηδαμινές, δεν είναι καθόλου σπάνιο τριαντάχρονοι νέοι να εξακολουθούν να ζουν με τους γονείς τους».

• Στη Γαλλία, τα τελευταία χρόνια οι νέοι αισθάνονται στο πετσί τους τις συνέπειες από την ευελιξία της εργασίας, πολύ περισσότερο από τους ενηλίκους. Την ίδια άποψη εκφράζει και ο Γκρεγκουάρ Τιρό, που το βιβλίο του «Πώς η γαλλική κοινωνία εκμεταλλεύεται τη νεολαία της» είχε προκαλέσει εντύπωση την περασμένη άνοιξη. Ο Γάλλος συγγραφέας πιστεύει πως ο αγώνας που κάνει σήμερα η ελληνική νεολαία είναι κοινός με τον αγώνα των νέων του ευρωπαϊκού Νότου.

Τα ποσοστά ανεργίας των νέων ήταν σύμφωνα με την Εurostat το 2007 18% στην Ισπανία, 19,4% στη Γαλλία, 20% στην Ιταλία και 23% στην Ελλάδα, που αναδείχθηκε σε αυτόν τον τομέα μια θλιβερή πρωταθλήτρια. Η ψυχρή γλώσσα των αριθμών είναι σε αυτήν την περίπτωση η γλώσσα της αλήθειας. Γιατί, την ίδια περίοδο, η ανεργία των νέων δεν ξεπερνούσε το 14% στη Βρετανία, το 11% στη Γερμανία και το 6% στην Ολλανδία- όλες τους χώρες όπου δεν έχει ξεσηκωθεί η νεολαία όπως ξεσηκώθηκε στον φτωχότερο ευρωπαϊκό Νότο.

Η ανεργία...
... των νέων στις νότιες χώρες έχει σπάσει όλα τα ρεκόρ και έχει φτάσει να είναι δυόμισι φορές υψηλότερη από την ανεργία των ενηλίκων. Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, οι κυβερνήσεις αντιδρούν εντελώς μηχανικά και προσπαθούν «να διατηρούν τους νέους όσο γίνεται μεγαλύτερο διάστημα στο εκπαιδευτικό σύστημα». Κι όσο η οικονομική κατάσταση σβήνει κάθε επαγγελματική προοπτική από τον ορίζοντα των νέων, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να ξεφύγει η απόγνωσή τους από κάθε έλεγχο και να βάλουν φωτιά στα σχολειά και στα πανεπιστήμια.

Το σύστημα...
... που μεταχειρίζεται τους νέους σαν να μην είναι παρά ένα εξάρτημα της αγοράς εργασίας, έχει μετατρέψει τη νεολαία, δηλαδή αυτό που φυσιολογικά δεν είναι παρά μια ηλικία της ζωής, σε μια κοινωνική τάξη που φορτώνεται στις πλάτες της τα βάρη της υπόλοιπης κοινωνίας.
http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&artid=4492458&ct=2

Οι καλύτερες επιδόσεις στα μαθηματικά και την φυσική από Ασιάτες μαθητές

AP

Μαθητές από ασιατικές χώρες συνεχίζουν να έχουν καλύτερες επιδόσεις από άλλους μαθητές σε ολόκληρο τον κόσμο, όπως φανερώνει μια μελέτη τεσσάρων ετών σχετικά με τις δυνατότητες των νέων στα μαθηματικά και την φυσική.

Η Διεθνής Έρευνα για τα Μαθηματικά και την Επιστήμη (TIMSS) για το έτος 2007, δημοσιεύθηκε αυτήν την εβδομάδα και παρουσιάζει πολύ υψηλές επιδόσεις πέντε ασιατικών κρατών - της Σιγκαπούρης, της Ταιβάν, της Ιαπωνίας, της Ν. Κορέας και του Χονγκ Κονγκ - στα μαθηματικά.

"Οι ασιατικές χώρες είναι πολύ πιο μπροστά από τα ανεπτυγμένα κράτη», όπως εξηγεί η Ίνα Μούλις, ερευνήτρια στην συγκεκριμένη μελέτη. Επίσης, πρόσθεσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μέσα στις πρώτες χώρες αναλόγως το μάθημα και την τάξη. Το τεστ διεξάγεται κάθε τέσσερα χρόνια από το 1995.

Τα παιδιά των Ηνωμένων Πολιτειών τα πήγαν ελαφρώς καλύτερα στην φυσική από ό, τι στα μαθηματικά και μάλιστα με αποτελέσματα αρκετά πάνω από τον μέσο όρο, ωστόσο οι επιδόσεις τους παραμένουν στάσιμες από το 1995 σε αντίθεση με τις περιπτώσεις της Σιγκαπούρης και του Χονγκ Κονγκ όπου τα παιδιά έχουν κάνει μεγάλα βήματα προόδου και ξεπέρασαν τις ΗΠΑ.

Τα αποτελέσματα της TIMSS χρησιμοποιούνται ευρύτατα προκειμένου να υπολογίσουν τις γνώσεις και τις επιδεξιότητες των μαθητών του δημοτικού και του γυμνασίου σε ολόκληρο τον κόσμο. Το 2007, συμμετείχαν στα τεστ 48 κράτη και 425.000 μαθητές.

Ένα ακόμα στοιχείο που προκύπτει από την μελέτη είναι ότι στις ΗΠΑ, οι επιδόσεις των Ισπανόφωνων και μαύρων μαθητών ήταν χαμηλότερες από τους λευκούς μαθητές, ωστόσο το χάσμα ολοένα και περιορίζεται από το 1995. Τέλος, είανι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι κορίτσια και αγόρια από ολόκληρο τον κόσμο δεν σημειώνουν ιδιαίτερες διαφοροποιήσεις στις επιδόσεις τους.

http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathextra_1_10/12/2008_259833

Η έκθεση: Click εδώ

Αλλάζει η τεχνολογία τα εγκεφαλικά μας κυκλώματα;

Πώς φαίνεται η απεικόνιση ενός εγκεφάλου την ώρα που ασχολείται με το Διαδίκτυο; Πόσο επηρεάζουν την εγκεφαλική μας λειτουργία οι ώρες που περνούμε online; Μπορεί ένα παιδί να κατανοεί καλύτερα ένα emoticon από μια ανθρώπινη έκφραση;

Ίσως τα παραπάνω να ακούγονται σαν ανησυχίες γονέων, είναι ωστόσο προβληματισμοί επιστημόνων. Ενώ τα βίαια βιντεοπαιχνίδια έχουν απασχολήσει επανειλημμένα την κοινή γνώμη, νέα ερωτήματα πηγαίνουν ακόμη πιο πέρα. Κάποιο επιστήμονες θεωρούν ότι ο δικτυωμένος σημερινός κόσμος μπορεί να αλλάζει τον τρόπο που διαβάζουμε, μαθαίνουμε και αντιδρούμε στα εξωτερικά ερεθίσματα.

Ακόμη δεν υπάρχουν αποκρυσταλλωμένες απαντήσεις. Ωστόσο, ο Δρ. Γκάρι Σμολ, ψυχίατρος στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, υποστηρίζιε ότι η ημερήσια έκθεση σε ψηφιακές τεχνολογίες όπως το Ίντερνετ και τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα μπορεί να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου.

• Όταν ο ανθρώπινος εγκέφαλος περνά πολύ χρόνο απασχολούμενο με υψηλή τεχνολογία και λιγότερο με ανθρώπους, παρασύρεται μακριά από θεμελιώδεις κοινωνικές ιδιότητες, όπως η ανάγνωση εκφράσεων προσώπου κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, θεωρεί ο Σμολ.
• Έτσι, τα εγκεφαλικά κυκλώματα που σχετίζονται με την διαπροσωπική επικοινωνία, αδυνατίζουν.
• Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από την αδυναμία ερμηνείας μη λεκτικών μηνυμάτων, την απομόνωση και την απώλεια ενδιαφέροντος για την παραδοσιακή μάθηση σε μια αίθουσα.

Ο Σμολ αναφέρει ότι η επίδραση φαίνεται μεγαλύτερη στους «ψηφιακούς αυτόχθονες», τους εφήβους και τους νέους που είναι «ψηφιακά δικτυωμένοι από μικρές ηλικίες». Θεωρεί σημαντική τη βοήθεια προς αυτά τα άτομα ώστε να βελτιώσουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες αλλά και τους μεγαλύτερους σε ηλικία - τους «ψηφιακούς μετανάστες» - να βελτιώσουν τις αντίστοιχες τεχνολογικές.

Την άποψη του Σμολ, έρχεται να αντικρούσει στην πράξη ένας 19χρονος από την Πασαντίνα της Καλιφόρνια. Ο Τζον Ρόου, περνά έξι με δώδεκα ώρες την ημέρα στο Διαδίκτυο, κοιτάζοντας ιστοσελίδες, παίζοντας παιχνίδια ή μιλώντας με φίλους. Θεωρεί ότι η κοινωνικότητα του είναι απόλυτα φυσιολογική, αν και δίνει δίκιο στον Σμολ στις περιπτώσεις κάποιων ανθρώπων που ξέρει. «Δεν μπορείς απλά να παρατήσεις τους φίλους που βλέπεις σε καθημερινή βάση».

• Πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια, ο Σωκράτης προειδοποιούσε για μια άλλη μορφή επανάστασης της πληροφορίας, το γραπτό λόγο, ένα πιο επιφανειακό τρόπο μάθησης σε σχέση με την προφορική παράδοση. Πιο πρόσφατα, η τηλεόραση θεωρήθηκε μέσο εκδήλωσης βίας στα μικρά παιδιά, παθητικότητας ή παρεμπόδισης της εκπαίδευσης τους.

Ο Σμολ, που περιγράφει τις ανησυχίες της σύγχρονης εποχής στο νέο του βιβλίο «iBrain: Επιβιώνοντας στην τεχνολογική μετάλλαξη του σύγχρονου μυαλού», αναγνωρίζει ότι η υπόθεση του ότι η ψηφιακή τεχνολογία αλλάζει τον εγκεφαλικό τρόπο σκέψης δεν είναι οριστική. Ωστόσο, το επιχείρημα του είναι «ενδιαφέρον και σίγουρα προκλητικό», αν και δύσκολο να αποδειχθεί, σύμφωνα με την Τρέισι Σορς, καθηγήτρια του πανεπιστημίου Ράτγκερς στις ΗΠΑ.

• Κάποιοι άλλοι είναι περισσότερο σκεπτικοί. Ο Ρόμπερτ Κούρζμπαν, ψυχολόγος στο πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, ανέφερε ότι οι επιστήμονες έχουν πολλά ακόμη να μάθουν για τον τρόπο που οι ανθρώπινες εμπειρίες επηρεάζουν τα εγκεφαλικά κυκλώματα που ασχολούνται με την κοινωνική διάδραση.

• Η ζωή στην εποχή του Google μπορεί να αλλάξει μέχρι και τον τρόπο που διαβάζουμε. Φυσιολογικά, καθώς ένα παιδί μαθαίνει να διαβάζει, ο εγκέφαλός του χτίζει μονοπάτια που σταδιακά επιτρέπουν πιο περίπλοκες αναλύσεις και σκέψεις, σύμφωνα με την Μάριαν Γουλφ, του πανεπιστημίου Ταφτς της Βοστόνης.
• Αποκαλεί αυτή τη διαδικασία «βαθιά ανάγνωση», η οποία απαιτεί χρόνο, σε αντίθεση με τον σημερινό κόσμο που κινείται και εξελίσσεται με μεγάλη ταχύτητα, συγκεντρώνοντας γρήγορα μεγάλο όγκο πληροφορίας.

Ο Γουλφ αναρωτιέται τι θα συμβεί καθώς τα μικρά παιδιά διαβάζουν όλο και περισσότερα κείμενα μπροστά σε μια οθόνη, στο Διαδίκτυο. Θα αντιδράσουν οι εγκέφαλοι τους με τον τρόπο που περιγράφει η ίδια, και που απαιτούν χρόνο; Και πόσο αυτή η εξέλιξη θα επηρεάσει την ικανότητα τους να αντιλαμβάνονται και να αναλύουν όσα διαβάζουν;

Αυτά είναι ερωτήματα άξια έρευνας, υποστηρίζει η Γουλφ. Θεωρεί ότι τα παιδιά χρειάζονται καθοδήγηση στην απόκτηση αναγνωστικής κατανόησης στη σημερινή ψηφιακή εποχή. Μεγάλη μελέτη του πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, καταλήγει ότι η παρέα με φίλους μέσω Ίντερνετ παρέχει στους έφηβους τα απαραίτητα εφόδια για εργασία και κοινωνικοποίηση στην ψηφιακή εποχή. Αυτό περιλαμβάνει μαθήματα σχετικά με την ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο και τους κατάλληλους τρόπους επικοινωνίας.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες Associated Press

http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathciv_1_04/12/2008_258946

Ημιμαθείς, μορφωμένοι ή… παραμορφωμένοι;

Εντονος προβληματισμός για τα εκπαιδευτικά συστήματα, καθώς κρίνονται ανεπαρκή για τους πολίτες του 21ου αιώνα

Tης Θαλειας Kαρταλη
Αλλεπάλληλες προβλέψεις για το τέλος της αμερικανικής κυριαρχίας εμφανίζονται τελευταία στο προσκήνιο, με αφορμή κυρίως την κρίση που έχει πλήξει την οικονομία των ΗΠΑ και ολόκληρου του δυτικού κόσμου. Και ενώ οι αναλυτές προβλέπουν το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας στη διεθνή πολιτική σκηνή, στις Ηνωμένες Πολιτείες, και όχι μόνον, πληθαίνουν οι φωνές εκείνων που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για θέματα που αφορούν την εκπαίδευση των σημερινών εφήβων, που θα αποτελέσουν τους ενεργούς πολίτες του 21ου αιώνα.

• Σε ένα μεγάλο μέρος των χωρών της Δύσης επικρατεί έντονος προβληματισμός ως προς τα υπάρχοντα εκπαιδευτικά συστήματα, τα οποία κρίνονται εν πολλοίς ανεπαρκή να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του νέου αιώνα.

• Ανθρωποι φωτισμένοι, όπως ο Λέον Μπότστιν, πρόεδρος του πανεπιστημίου Μπαρντ στις ΗΠΑ, οι οποίοι έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην παιδεία, κάνουν λόγο για την ανάγκη άμεσης μεταρρύθμισης του συστήματος με σκοπό τον εκσυγχρονισμό του, ούτως ώστε οι σημερινοί έφηβοι να μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες ενός πολύ πιο σύνθετου και πολύπλοκου κόσμου από αυτόν που έζησαν οι προηγούμενες γενιές.

Το ζήτημα αποτέλεσε κεντρικό θέμα πρόσφατης ομιλίας του μεγιστάνα των ΜΜΕ, Ρόμπερτ Μέρντοχ, Αμερικανού πολίτη πλέον αλλά γεννημένου στην Αυστραλία, ο οποίος υπογράμμισε μεταξύ άλλων ότι το εκπαιδευτικό σύστημα τόσο στην Αυστραλία όσο και τις ΗΠΑ και στη Βρετανία αποτελεί ντροπή, τονίζοντας ότι υπάρχουν χώρες όπως η Φινλανδία, η Κορέα και η Σιγκαπούρη που βρίσκονται πολύ μπροστά. Ο κ. Μέρντοχ επισήμανε χαρακτηριστικά στην ομιλία του ότι, αν και τα κονδύλια που διατίθενται για τη δημόσια παιδεία αυξάνονται, τα σημερινά παιδιά φαίνεται να μαθαίνουν όλο και λιγότερα.

• Μια ματιά στις λίστες των φοιτητών που συρρέουν στα αμερικανικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα και αποφοιτούν με διακρίσεις αποδεικνύει ότι ο δυτικός κόσμος έχει εδώ και αρκετά χρόνια απολέσει τα πρωτεία, παραχωρώντας την πρώτη θέση σε χώρες κυρίως της Ασίας.
• Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνεται και το Ιράν, το οποίο διαθέτει σήμερα ένα από τα πιο προηγμένα τεχνολογικά ιδρύματα, το Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας Σαρίφ, και όχι μόνον. Φοιτητές του Πανεπιστημίου της Τεχεράνης και του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Ισφαχάν διαπρέπουν στις Ολυμπιάδες Επιστημών κατακτώντας πολύ συχνά τις πρώτες θέσεις στους διεθνείς διαγωνισμούς φυσικής, μαθηματικών, χημείας και ρομποτικής.
  
• Κι ενώ σε χώρες όπως η Βρετανία η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται γύρω από τον αριθμό των μαθητών στις αίθουσες και στο πόσες ώρες πρέπει ο μαθητής να επενδύει στο διάβασμα στο σπίτι, στις χώρες της Ασίας, οι μαθητές λαμβάνουν μια παιδεία που δύσκολα μπορεί να συγκριθεί με εκείνη πολλών ευρωπαϊκών χωρών και η οποία πάντως μοιάζει να ανταποκρίνεται πολύ περισσότερο στις ανάγκες του αυριανού κόσμου.

Ομως, στις χώρες αυτές ο κίνδυνος δημιουργίας νευρωτικών ανθρώπων, που από πολύ νωρίς χάνουν κάθε επαφή με την ανεμελιά της παιδικής ηλικίας, είναι πλέον πολύ μεγάλος.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_2_29/11/2008_294113

Ο κύκλος των χαμένων μαθητών

Το «Ανάμεσα στους τοίχους» και το «Κύμα» είναι δύο ταινίες που έχουν επίκεντρο το σημερινό σχολείο

Του Δημητρη Μπουρα

Μια λεπτή γραμμή χωρίζει τους μαθητές από τους δασκάλους σε ένα δημόσιο σχολείο των εργατικών προαστίων του Παρισιού. Η ίδια γραμμή είναι σαν ένα σύνορο ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και στη μυθοπλασία για τον σκηνοθέτη τού «Ανάμεσα στους τοίχους» Λοράν Καντέ. Στεγνός από δράση και συγκίνηση, πραγματεύεται με αφοπλιστική ειλικρίνεια το ζήτημα του σημερινού σχολείου. Προσεγγίζει διαλεκτικά και με αντικειμενικότητα τη δύσκολη εφηβική ηλικία και εξετάζει το εξίσου δύσκολο λειτούργημα του εκπαιδευτικού. Το «Ανάμεσα στους τοίχους» είναι μια διεισδυτική ματιά, που αναλύει βαθιά τον θεσμό από τον οποίο εξαρτάται σε μέγιστο βαθμό η ποιότητα της αυριανής κοινωνίας: το σχολείο.

Ο Γάλλος Καντέ μοιάζει με υπομονετικό ψυχαναλυτή. Ο Γερμανός συναδελφός του Ντένις Γκάνζελ, αντιθέτως, είναι σαν ένας ριψοκίνδυνος σέρφερ πάνω στο «Κύμα», μια επίσης καινούργια ταινία ευρωπαϊκής παραγωγής με αφετηρία τη σχέση δασκάλου - μαθητή. Ο Γκάνζελ χρησιμοποιεί τη σχολική αίθουσα σαν ένα δοκιμαστικό σωλήνα για να μελετήσει το μεγάλο γερμανικό τραύμα του 20ού αιώνα. Στο τέλος, συμπεραίνει πως ο αποτελεσματικότερος καταλύτης για τη χημεία του ναζισμού είναι η παροιμιώδης γερμανική πειθαρχία. Το «Κύμα» εκτυλίσσεται σαν ένα πείραμα, μέρος μιας σύγχρονης εκπαιδευτικής διαδικασίας, και καταλήγει σε ένα φαινόμενο σαν κι αυτό του Κόλουμπαϊν.

Ο διάλογος

Στον χολυγουντιανό «Κύκλο των χαμένων ποιητών», που σημάδεψε εμπορικά και καλλιτεχνικά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’80, ένας ιδεαλιστής καθηγητής Λογοτεχνίας αποτρέπει πρόσκαιρα ένα προμελετημένο «έγκλημα» και γίνεται ήρωας. Εμπνέει τους μαθητές του να «αδράξουν τη μέρα» και ανοίγει ένα παράθυρο για να μπει φως σε ένα συντηρητικό κολέγιο - τάφο, όπου το ένστικτο καταπιέζεται και η ελεύθερη σκέψη ευνουχίζεται. Η γνώση χωρίς τη χαρά της ζωής είναι μια θηλιά σαν αγχόνη για τον σημερινό έφηβο και τον αυριανό ελεύθερο πολίτη.

Το «Ανάμεσα στους τοίχους» βρίσκεται στον αντίποδα. Είναι μια αποδραματοποιημένη ταινία με κεντρικό πρόσωπο έναν ευσυνείδητο και κοινωνικά ανήσυχο φιλόλογο, που όμως δεν αναδεικνύεται σε πνευματικό ηγέτη μιας τάξης νεαρών «αγριμιών» (ο ρατσισμός αναπαράγεται ποικιλοτρόπως μέσα στην αίθουσα, κυρίως από τους μαθητές).

Ερωτήματα

Ο Καντέ παρακάμπτει τη σύγκρουση του ατόμου με το «σύστημα». Εστιάζεται στο σχολείο ως ένας θεσμός δημοκρατικός και στη συνέχεια μας βομβαρδίζει με δεκάδες ερωτήματα: Ο διάλογος και οι συμμετοχικές διαδικασίες μπορούν να είναι βασικοί άξονες της παιδαγωγικής διαδικασίας, ακόμη και σε μια πολυσυλλεκτική κοινωνία που επιδιώκει την αφομοίωση του διαφορετικού σε έναν ενιαίο κορμό; Πόσο ανεκτικός πρέπει να είναι ο καθηγητής; Ποιος είναι ο ρόλος του σε ένα σχολείο, όπου φαινομενικά έχουν πέσει τα παλιά τείχη ανάμεσα σε αυτόν και στην τάξη που έχει απεναντί του; Εχει λόγο ύπαρξης ένα παιδαγωγικό σύστημα - θεμέλιο κοινωνίας «ευτυχισμένων ανθρώπων», σε συνθήκες άγριου ανταγωνισμού και κοινωνικού αποκλεισμού; Η ιδέα για ένα δημοκρατικό σχολείο χρεοκόπησε επειδή ο μαθητής στερείται ωριμότητας και ο δάσκαλος βολεύεται πίσω από γραφειοκρατία; Αν συμβαίνει κάτι τέτοιο, μήπως θα ’πρεπε να επανεκτιμήσουμε τη σχολική αίθουσα με τα θρανία παρατεταγμένα σε σειρά; Η επιστροφή στην εποχή του μαυροπίνακα είναι οπισθοδρόμηση. Οπισθοδρόμηση είναι κι όταν το σύστημα αμφισβητεί το αυτονόητο: ο δάσκαλος είναι αυτός που έχει την εξουσία, γιατί αυτός αναλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης μέσα στην τάξη. Αυτά κι άλλα πολλά τέτοια ερωτήματα απασχολούν τον Καντέ.

Το «Ανάμεσα στους τοίχους» αρχίζει μελαγχολικά σαν το φθινόπωρο, στους χώρους όπου συνεδριάζουν οι καθηγητές και κλιμακώνεται σαν συνεδρία ομαδικής ψυχοθεραπείας μέσα σε μια τάξη. Κλείνει, μετά μια μονομαχία που είχε μόνον ηττημένους στο προαύλιο του σχολείου με τον καθηγητή να προσπαθεί να ξαναχτίσει τη σχέση εμπιστοσύνης με τους μαθητές του. Σαν ένας σύγχρονος Σίσυφος, που κοιτάζει ξανά προς την κορυφή του λόφου. Ο Καντέ αφήνεται στους νεαρούς ερασιτέχνες ηθοποιούς του να τον οδηγήσουν μέχρι τις απαρχές της γαλλικής νουβέλ βαγκ: τον θεωρητικό Αντρέ Μπαζέν, που εννοούσε το σινεμά ως ένα παράθυρο στον κόσμο και τον Φρανσουά Τριφό, τον πιο τρυφερό και πολυεπίπεδο εκπρόσωπό της.

Η πειθαρχία

Το «Κύμα», που είναι το πιο πρωτότυπο μάθημα νεότερης γερμανικής Ιστορίας, φέρνει στο νου τον τρόπο με τον οποίο εξετάζει τη βία στις ταινίες του ο Αυστριακός Μίκαελ Χάνεκε, θεωρώντας την ένα καρκινικό κύτταρο της ανεπτυγμένης και ψυχρής κεντροευρωπαϊκής κοινωνίας. Στη «Δασκάλα του πιάνου» σχολιάζονται η απόλυτη ακρίβεια και η πειθαρχία ως βασικά στοιχεία της δομής και της αρμονίας ενός πολιτισμού που κρύβει στον πυρήνα του τον καταναγκασμό και τη διαστροφή. Στο «Κύμα», που κυλάει με το ρυθμό και την ένταση ενός ρέιβ πάρτι, η ακύρωση της ατομικότητας στο όνομα του ομαδικού πνεύματος, μέσω της θέσπισης κανόνων και της αυστηρής πειθαρχίας, είναι μια διαδικασία εκφασισμού της κοινωνίας.

Ο Γκάνζελ, με τον τρόπο που σκιαγραφεί τον κεντρικό ήρωά του, μας υπενθυμίζει έμμεσα πως ο Χίτλερ δεν πήρε την εξουσία με πραξικόπημα, αλλά με εκλογές. Ενας αντικομφορμιστής καθηγητής, πρώην αναρχικός, αναλαμβάνει ένα «πείραμα» που άπτεται του μαθήματος της πολιτικής επιστήμης, στο πλαίσιο μιας εκπαιδευτικής εβδομάδας. Ξεκινώντας από την έννοια της αυτοκράτειας (σύμφωνα με το λεξικό, η απόλυτη εξουσία, η απεριόριστη ελευθερία, αλλά και η αυτοκυριαρχία) επιχειρεί να διερευνήσει στην πράξη τις έννοιες της δημοκρατίας και της δικτατορίας. Οι μαθητές του τον εκλέγουν αρχηγό και αρχίζουν να αποδέχονται νέους κανόνες συμπεριφοράς. Σηκώνονται όρθιοι όταν παίρνουν το λόγο. Ντύνονται όλοι το ίδιο στο όνομα της ισότητας και στη συνέχεια σκέφτονται όλοι το ίδιο. Προς τα μέσα της εβδομάδας, έχοντας ήδη αισθανθεί μια πρωτόγνωρη αίσθηση ασφάλειας και αυτοπεποίθησης, φτιάχνουν ένα σύμβολο για την ομάδα τους και χαιρετιούνται μεταξύ τους με ένα δικό τους στρατιωτικό χαιρετισμό. Στο τέλος της εβδομάδας, ο καθηγητής χάνει τον έλεγχο της ομάδας, που έχει πλέον πάρει τα χαρακτηριστικά μιας ναζιστικής συμμορίας.

Αξίζει να δείτε

Ανάμεσα σε τοίχους (2008) του Λοράν Καντέ

Ο τελευταίος Χρυσός Φοίνικας των Καννών. Ενα εξαιρετικά ισορροπημένο φιλμ μεταξύ ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας, που θέτει σοβαρά ζητήματα γύρω από το σημερινό δημόσιο σχολείο. Βασίζεται στο ομότιτλο αυτοβιογραφικό βιβλίο του καθηγητή και συγγραφέα Φρανσουά Μπεγκοντό (εκδόσεις Μεταίχμιο) που πρωταγωνιστεί στην ταινία. (Προβάλλεται από την περασμένη Πέμπτη)

Το κύμα (2008) του Ντένις Γκάνζελ

Ο ναζισμός του... σωλήνα. Σε ενα γερμανικό λύκειο, μια τάξη μετατρέπεται σε «δοκιμαστικό σωλήνα» για ένα πείραμα στο πλαίσιο μιας εκπαιδευτικής εβδομάδας. Αντικείμενο μελέτης είναι η έννοια της αυτοκράτειας, πάνω στην οποία βασίζονται οι δικτατορίες. Η ενεργός συμμετοχή του υπεύθυνου καθηγητή και των μαθητών - εθελοντών στο πείραμα μετατρέπει την τάξη σε ναζιστικό κέντρο νεοσυλλέκτων. (Θα κάνει πρεμιέρα στις 13 Νοεμβρίου)

Ο κύκλος των χαμένων ποιητών (1989) του Πίτερ Γουίαρ

Ενας φιλόλογος διδάσκει τους μαθητές του να αγαπούν την ποίηση και να αμφισβητούν. Γεγονός που θα δημιουργήσει προβλήματα σε ένα αυστηρά πειθαρχημένο κολέγιο, όπου η ελεύθερη σκέψη θεωρείται επίκινδυνη. (Σε dvd από την Audio Visual)

Τα παιδιά της χορωδίας (2004) του Κριστόφ Μπαρατιέ

Η διαφορά του δασκάλου από τον θηριοδαμαστή σε μια τρυφερή γαλλική ταινία, που διαδραματίζεται σε ένα αναμορφωτήριο εν έτει 1948. Ενας άνεργος καθηγητής Μουσικής έρχεται σε αντιπαράθεση με τον αυταρχικό διευθυντή του «σχολείου». (Σε dvd από τη Rosebub)

Ενα αγρίμι στην πόλη (1970) του Φρανσουά Τριφό

To 1806 ένας γιατρός, αφιερωμένος στην εκπαίδευση κωφάλαλων παιδιών, προσπαθεί να εντάξει στην κοινωνία ένα δωδεκάχρονο αγόρι που βρέθηκε σε άγρια κατάσταση στο δάσος της Αβερόν. Το «αγρίμι» αιχμαλωτίζεται από τους κατοίκους του χωριού και κατόπιν «υιοθετείται» από τον ουμανιστή γιατρό, που αρχίζει τη μάχη για να αποσπάσει το «ζώο» από τη «φυσική κατάσταση» και να το εξανθρωπίσει εφαρμόζοντας τις απόψεις του περί παιδαγωγικής. (Σε dvd από την Odeon)

Εάν (1968) του Λίντσεϊ Αντερσον

Η πιο βαθιά κινηματογραφική τομή στο αυταρχικό σχολείο, από τον πρωτεργάτη του αγγλικού φρι σίνεμα Λίντσεϊ Αντερσον, γίνεται σε ένα ακριβό ιδιωτικό κολέγιο και εντάσσεται στο κύμα της αμφισβήτησης του ’60. (Εάν η αγγλική γλώσσα δεν αποτελεί εμπόδιο, αναζητήστε την ταινία σε dvd, με τον πρωτότυπο τίτλο «If», στο www.amazon.com. H συλλεκτική έκδοση της Criterion είναι η καλύτερη.)

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_1_26/10/2008_289427